31 05 2026

لە کۆڕێکی زانستیدا سەبارەت بە خوێندنەوەی دووبارەی کتێبی "ڕۆژئاواپەرستی"،

ڕوونکردنەوەی دووفاقیی نەریت و مۆدێرنیتە و ڕەخنە لە بنەما فکرییەکانی ڕۆژئاوا

بەرپرسی نوێنەرایەتی ڕێبەری لە زانکۆی کوردستان لە کۆڕێکی زانستیدا سەبارەت بە خوێندنەوەی دووبارەی کتێبی "ڕۆژئاواپەرستی"، باسی لە بەرەوڕووبوونەوەی دووفاقیی نەریت و مۆدێرنیتە و ڕەخنە لە بنەما فکرییەکانی ڕۆژئاوا کرد.

حوجەتولئیسلام وەلئەلموسلمین عابدین ڕوستەمی، لە کۆڕێکی زانستیدا کە ڕۆژی یەکشەممە ١٠ی جۆزەردانی ١٤٠٥ بە ئامادەبوونی مامۆستایانی زانکۆی کوردستان بەڕێوە چوو، ئاماژەی بە پرسی دووفاقیی نێوان نەریت و مۆدێرنیتە کرد و ڕایگەیاند: "پێوەری هەڵسەنگاندن لە هەر سەردەمێکدا، میکانیزمی تایبەت بە خۆی هەیە و لە هەمان چوارچێوەدا کار دەکات."

ناوبراو وێڕای ئاماژەدان بەوەی کە نوێگەری یان مۆدێرنیتە تەنیا لە شێوازی ژیانی ماددیدا کورت نابێتەوە، زیادی کرد: "لە بەراوردکردنی نێوان وڵاتاندا، تەنیا نیشاندەرە ئابوورییەکان ناتوانن ببنە پێوەرێکی تەواو بۆ پێشکەوتوویی یان مۆدێرنیتە، بەڵکوو دەبێت سەرنج بخرێتە سەر کۆمەڵێک بنەمای فکری و تیۆریش."

حوجەتولئیسلام ڕوستەمی وێڕای ئاماژەدان بە هەندێک لە ڕەگەزەکانی مۆدێرنیتەی ڕۆژئاوایی وتی: "پۆزیتیڤیزم وەک چەسپاندنی توندڕەوانە، ماتیریالیزم یان ماددیگەری، سێکۆلاریزم بە واتای جیاکردنەوەی ئایین لە کایە کۆمەڵایەتییەکان، و لیبراڵیزم وەک جەختکردنەوە لەسەر تاکگەرایی، لە کۆڵەکەکانی ئەم کۆمەڵە فکرییەن."

بە وتەی ئەم بەرپرسە، یەکێک لە بنەما گرنگەکانی مۆدێرنیتە، پۆزیتیڤیزمە کە بەپێی ئەو بنەمایە تەنیا ئەو زانیارییانەی بە هەستە پێنجگانەکان هەستیان پێ دەکرێت بە ڕەوا دەناسرێن و بوارەکانی تری مەعریفە پشتگوێ دەخرێن. هەروەها ئۆمانیزم، ڕاشناڵیزم و عەقڵگەری لە بەرانبەر وەحی و شەهود، وەک ڕەگەزەکانی تری مۆدێرنیتە ناو برد و جەختی کردەوە کە ئەم کۆمەڵەیە پێکەوە چوارچێوەیەک دروست دەکەن کە لە گوتاری گشتیدا بە "ڕۆژئاواخوازی" ناو دەبرێت.

بەرپرسی نوێنەرایەتی ڕێبەری لە زانکۆی کوردستان ئاماژەی بە چەمکی پلۆراڵیزم کرد و وتی: "بەپێی ئەم دیدگایە، ڕاستی دەتوانێت فرەڕەهەند بێت و بەپێی ژمارەی مرۆڤەکان جیاواز بێت، لە کاتێکدا ئەم تێڕوانینە لە ئەندێشە نەریتی و ئایینییەکاندا قبووڵکراو نییە."

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ئاماژەی بە ڕەخنەکانی جەلال ئال ئەحمەد سەبارەت بە گۆڕانکارییەکانی مەشرووتە کرد و وتی: "ئەو ئاماژەی بە جیاوازی نێوان مەشرووتەخوازانی ڕۆژئاواخواز و مەشرووتەخوازانی موسڵمان کردووە و هەروەها باسی لە کەمبوونەوەی ڕۆڵی زانایانی ئایینی لە هەندێک قۆناغی مێژووی دوای مەشرووتە کردووە." ناوبراو وتیشی: "بەپێی ئەم دیدە، چڕبوونەوەی ناوەندە سەرەکییە ئایینییەکان لە نەجەف، کەربەلا و سامەڕا یەکێک بووە لەو هۆکارانەی کە کاریگەری هەبووە لەسەر کەمبوونەوەی ڕۆڵی ڕاستەوخۆی زانایانی ئایینی لە گۆڕانکارییە سیاسییەکانی ناوخۆی ئێراندا؛ بەڵام دوای شۆڕشی ئیسلامی ئەم ڕۆڵە دووبارە بووژایەوە."